search
top

Nadchodzą Szczodre Gody. Jak wystroić dom i co zamiast choinki?

Święta to czas szczególny. Spotykamy przyjaciół i bliskich, stajemy przy świętym ogniu i siadamy przy biesiadnym stole; czynimy przygotowania duchowe i materialne. Ale przecież obchody święta to nie tylko „odbębnienie” obrzędu i zapicie na biesiadzie. Świąteczny czas powinien być odczuwalny przede wszystkim w domu, w czym istotny udział ma jego odpowiednie przystrojenie – zgodnie z charakterem święta.

W kulturze ludowej strojenie izby na różne okazje miało ogromne znaczenie, a wykonywanie ozdób było zajęciem jednoczącym rodzinę i stanowiącym pewne wytchnienie od codziennych obowiązków. Ogromna część tradycyjnych ludowych ozdób świątecznych zawiera w sobie symbolikę bynajmniej nie chrześcijańską, nawet jeśli w wyobrażeniu chłopa zachodził tego rodzaju związek. Różne regiony Polski i Słowiańszczyzny w ogóle wykształciły różne tradycje, o charakterystycznym ludowym kolorycie i warto, aby Rodzimowiercy sięgali po regionalne zwyczaje. W artykule tym nieco jednakże uogólnimy, bo i samo Rodzimowierstwo tak robi, wybierając z kultury ludowej.

Jak już wspomnieliśmy, Szczodre Gody to czas szczególny i zaczniemy od niego, bo prawdopodobnie jest jednocześnie świętem najbogatszym jeśli chodzi o możliwości strojenia izby. Bożonarodzeniowa symbolika jest właściwie na wskroś „pogańska” jeśli chodzi o najbardziej charakterystyczne elementy, ale tradycyjnie to w szczegółach tkwi, nomen omen, diabeł. Diabeł, bo Szczodre Gody rozpoczynają czas zimy – czyli panowania Welesa. Jednocześnie jednak sygnalizują odrodzenie się Słońca, młodego Boga, której to symboliki już tłumaczyć chyba nie trzeba. Dość powiedzieć, że większość z nas w byle supermarkecie zapewne minie szopkę z wiadomymi postaciami. Zatem Słońce i Weles – dwa fundamenty Szczodrych Godów, z których wynika cała symbolika i mistyka obchodów. Zacznijmy więc po kolei.

Słońce wstaje, noc truchleje
Po nocy przychodzi dzień, a po dniu noc – po górowaniu Słońca latem nastaje jego starość i śmierć, ale przecież w Przyrodzie „nic nie ginie”, ponieważ każda śmierć zwiastuje odrodzenie. Noc zimowego przesilenia jest najdłuższą w roku, ale chwilowe to zwycięstwo ciemności, skoro od tej pory każdy kolejny dzień stawać się będzie coraz dłuższy, aż Słońce urośnie w siły by ogrzać i oświetlić świat. Jest to też wspomnienie pradziejów, mitu o wykuciu Słońca ze złotej bryłki przez boga-kowala, Swaroga. Dlatego (oprócz ofiarowania jej na obrzędzie) zadbajmy o złota bryłkę w naszym domu – niech wraz ze Słońcem rośnie w nim dobro, a dni wypełnia ciepło i światło.

20161214_185038

Domowy ołtarzyk ze „złotą bryłką”

Mit mówi o wykuciu z bryłki Słońca. Solarna symbolika widoczna jest w wielu tradycyjnych i ludowych ozdobach świątecznych, więc powinna ozdabiać i Rodzimowiercze domy. Gwiaździste ozdoby na choinkę, gwiazda betlejemska, ale i słynne polskie „światy” są tego najlepszym przykładem. Co ciekawe, tradycyjnie światy wykonuje się z opłatka sklejonego śliną, co w wyobrażeniu ludowym stanowiło świętość samą w sobie – i zapewniało dostatek i szczęście na przyszły rok. Nam wystarczą jednakże papierowe ozdoby, których symbolika nie pozostawia przecież wątpliwości.

20161214_184243

Światy

20161215_195931

20161214_184135

Światy i gwiazda

Inną charakterystyczną ozdobą bożonarodzeniową (ale spotykaną także na wielkanoc) jest pająk, występujący w wielu odmianach, m.in. po prostu schodzących się do środka kolorowych tasiemek, ale i misternych konstrukcji z grochu, słomy, fasoli i wielobocznych tarcz. Jego znaczenie – oczywiście zapewniające powodzenie gospodarstwu i dobrobyt domostwu, stąd też przesąd o potrzebie robienia pająka co roku od nowa. Co ważne, wiele typów pająków jako żywo przypomina… modele układów gwiazd czy planet. Być może jest to tylko przypadek, nie mniej w kontekście solarnego znaczenia Szczodrych Godów element ten wydaje się bardziej niż adekwatny.

20161214_184227

Pająk

20161214_184123

Pająk – konstrukcja

Gdy czarnoksiężnik więzi księżniczkę
Najbardziej charakterystyczny – i jednocześnie najbardziej pogański symbol świąt Bożego Narodzenia – to oczywiście choinka. Forma jest germańska, ale obrzęd zawieszania zimą zielonego drzewka czy gałązki znali i nasi przodkowie, a przetrwał on aż do początków XX wieku jako podłaźniczka, czyli wiecheć z jodłowych gałęzi. Jej symbol: trwanie Przyrody, matki Mokoszy, nawet jeśli skutej marowym mrozem, to czekającej na przebudzenie (uwolnienie!) Wiosną. Przystrójmy więc dom właśnie podłaźniczką, nie kopiując zwyczajów z Zachodu. Jej pojawienie się powinno być uroczystym sygnałem nastania Zimy.

20161215_172628

Podłaźniczka

Weles w micie występuje jako antagonista, a i często postrzegany jest jako mroczny i tajemniczy. Jednakże, jego rola jako strażnika zaświatów jest bardzo pozytywna: stróżuje on przecież duszom Przodków, a więc bogactwu pokoleń i ich mądrości. To z nich wyrastają kolejne pokolenia ją kultywujące. Zaświaty umieszczamy pod ziemią, żyzną krwią, potem i łzami pokoleń na niej żyjących. Tego symbolem jest Welesowa Broda, diduch, czyli ostatni zżęty snop. W nim zimuje też duch życia: stąd u Przodków zwyczaj wykruszania zeń ziaren i dokonywania z nich pierwszego zasiewu na Wiosnę. Postawiony we wschodnim kącie izby snop winien być nieodłącznym elementem wystroju domu na Zimę, jako symbol dobrobytu i trwania. Jako, że Weles to strażnik i dawca dobrobytu, jego broda jest najlepszym miejscem na podarki dla rodziny.

20161214_184324

Broda Welesowa

Nie są to oczywiście wszystkie możliwości; wiele wszak elementów to elementy obrzędowe jak turoń, kutia czy (w naszym warmińskim przypadku) nowolatka. Ale jak już pisaliśmy, świętowanie to nie tylko przyjście na obrzęd i biesiadę. To przede wszystkim zaprowadzenie świątecznej atmosfery w rodzinnym domu, a to poprzez kontynuowanie tradycji Dziadów, szczególnie, jeśli staramy się w Rodzimowierczym duchu wychować dzieci: niech świętuje dom, a nie jednostki przy zagubionym z dala od domu obrzędowym ogniu.

Zobacz też:

One Response to “Nadchodzą Szczodre Gody. Jak wystroić dom i co zamiast choinki?”

  1. avatar leliwa pisze:

    Sława
    Piękny opis i pięknie wykonane ozdoby.
    Niech taki wystrój zapanuje w Szczodre Gody w naszych domach.
    Pozdrawiam z Tarnowa.

Skomentuj

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

top
This site uses cookies. Find out more about this site’s cookies.